Dino's met veren

Volgens de meeste paleontologen stammen de vogels af van gevederde dinosaurussen. Maar omdat Archaeopteryx gezien wordt als de eerste vogel, waren er tot voor kort geen 'echte' dinosaurussen bekend met veren. Dit werd door tegenstanders van de dino-vogel theorie als belangrijk bewijs tegen deze theorie naar voren gebracht. Verder was daar nog het enorme tijdverschil tussen de eerste vogel (Archaeopteryx) en volgens de voorstanders van de dino-vogel theorie zijn naaste verwanten de dromaeosauriden. Archaeopteryx leefde ongeveer 155 miljoen jaar geleden en de dromaeosauriden zoals Velociraptor ongeveer 80 miljoen jaar geleden. Verder zijn deze dinosaurussen en ook een nog dichter bij de vogels staande in Argentinie gevonden dinosaurus (Unenlagia) veel te groot om te kunnen vliegen. Dus om de stelling van de paleontologen te bewijzen dat vogels afstammen van dinosaurussen hadden ze een dinosaurus nodig die aan de volgende eisen moest voldoen.

• het moest een kleine dinosaurus zijn
• het moest een vogelachtige dinosaurus zijn
• het liefst met een of andere huidbedekking zoals veren
• hij moest uit het late Jura of nog eerder komen

Tot voor kort zouden de meeste paleontologen dit niet voor mogelijk hebben gehouden, alleen al omdat veren of veerafdrukken bijna nooit fossiliseren. Het is eigenlijk al een wonder te noemen dat botten kunnen fossiliseren, en bij de allergrootste meerderheid van dode dieren gebeurt dit dan ook niet.
De ontdekking van 2 of 3 species van kleine, gevederde dinosaurussen uit de late Jura en begin Krijt sloeg dan ook in als een bom bij de tegenstanders van de dino-vogel theorie.

 

Om een overzicht te krijgen gaan we eerst 120 miljoen jaar terug in de tijd naar de provincie Liaoning in China.

Tegenwoordig is dit gebied een heuvelachtig, kaal en bar landschap maar in het midden van het mesozoïcum waren er meren en poelen met vers water, weelderige begroeing en aan de horizon rookpluimen van vulkanen. Aan de hemel stond een hete subtropische zon te branden. In de meren leefden microscopisch kleine dieren en planten die als voedsel dienden voor de slakken en insectenlarven. Deze op hun beurt dienden weer tot voedsel voor scholen vis zoals de Lycopterids en vliegende pterosaurussen. Dichte bossen, gedomineerd door coniveren en ginko's en met een onderbouw van varens en cycaden. Je kon er het zoemen horen van duizenden insecten en het geritsel van door de begroeing kruipende reptielen of zoogdieren. Echte vogels zoals Confuciusornis vlogen van tak tot tak terwijl nog betere vliegers zoals Cathayornis en Liaoningornis op jacht waren naar insecten. Onder hen slopen kleine theropoden door de dichte begroeing om met een verbluffende snelheid een hagedis of zoogdier te grijpen. Geen 'normale' theropoden met krokodilachtige scuta, maar dieren met veren en staarten die eindigden in een kleurrijke pluim van veren.
Dit sprookjesachtig stukje Eden was echter ten dode opgeschreven! Het gebied werd meerdere malen in de geschiedenis van het mesozoïcum vernietigd door uitbarstingen van de nabij gelegen vulkanen die as en vergiftigde wolken de lucht in spuwden. Wanneer deze gaswolken de bergen afrolden naar de bossen werden hele populaties in een flits gedood. Denk hierbij maar eens aan de giftige wolk die de lavastroom van Pompeii voorafging, en de inwoners geen kans op ontsnapping gaf. De resten van dode dieren kwamen door de verschrikkelijke weersomstandigheden die volgden op de uitbarstingen in de meren terecht. Het water werd door de neerslag van as vergiftigd waardoor de gehele voedselketen, van vissen tot microscopisch kleine diertjes en insectenlarven toe gedood werd. Duizenden rottende karkassen van insecten, vissen, reptielen, zoogdieren en kleine dinosaurussen zonken naar de bodem van het dode meer. Omdat er op dat moment al bijna geen zuurstof meer aanwezig was in het water werd het verrotingsproces bijna tot nul gereduceerd en konden mineralen in de botten dringen maar ook in de wekere delen van het lichaam om de fossilisatie te beginnen. En dit is een unieke karaktereigenschap van de Liaonig theropoden: zelfs bij een kans van een op een miljoen dat een dinosaurus bewaard blijft als fossiel zijn dat meestal de hardste overblijfselen zoals beenderen en tanden. Bij zeer hoge uitzondering blijven er afdrukken van wekere delen bewaard zoals huid, en veren van Archaeopteryx. Er zijn maar een stuk of 6 plaatsen bekend waar dit gebeurd is en de Liaonig provincie in China is daar de belangrijkste van vanwege de kwaliteit (er is bewijs van o.a. huid, veren en nagelbedden) maar ook vanwege de kwantiteit (tot op heden 6 specimen, waarschijnkijk volgen er nog meer).

 

Sinosauropteryx

Sinosauropteryx wordt nu door 3 specimen vertegenwoordigd en was de eerste dinosaurus gevonden in de Liaoning provincie. Met zijn 1 meter lengte had hij de grootte van een kalkoen, maar ongeveer 2/3 van die lengte bestaat uit staart. Zijn hoofd stond op een slanke soepele nek en was relatief lang met een grote oogkas. Sinosauropteryx vertrouwde waarschijnlijk op zijn gezichtsvermogen bij het jagen. Hij had een diep en smal lichaam met vrij korte, maar robuuste armen met gespecialiseerde handen die uitgerust waren met een krachtige eerste vinger. Dit met de slanke snijdende tanden en de lange achterbenen, gemaakt om te rennen, maakten van sinosauropteryx een kleine maar effectieve jager. Uit zijn maaginhoud blijkt dat hij op kleine hagedissen en zoogdieren heeft gejaagd. Prooidieren zijn echter niet het enige wat binnen in sinosauropteryx is gevonden: in het grootste exemplaar, waarschijnlijk een vrouwtje, zijn 2 kleine ovale eieren in de onderbuik te zien. Het eerste bewijs van dinosauruseieren in het lichaam van een dinosaurus ooit.
Het meest spectaculaire aan de vondst is echter de zwarte halo die rond het lichaam van sinosauropteryx loopt van het bovenlichaam, van de kop tot aan het eind van de staart en aan de onderzijde van de staart maar ook plukjes over de rest van het lichaam. Bij vergroting lijkt deze halo te bestaan uit kleine zwarte haarachtige structuren, waarschijnlijk hol, van ongeveer 40 mm lengte. Omdat de haarachtige structuren door elkaar heen lopen zijn zij bij leven waarschijnlijk zacht en plooiend geweest. Zeker nog geen echte veren maar misschien een soort van proto-veren, ook al omdat veren waarschijnlijk als zulke haarachtige structuren moeten zijn ontstaan.

Sinosauropteryx © J. Arts, based on original artwork of M. Skrepnick

Protarchaeopteryx

Protarchaeopteryx tot nu toe bekend van een enkel incompleet fossiel, was de volgende dinosaurus die uit het oude meer tevoorschijn kwam. Hoewel van dezelfde grootte als sinosauropteryx, had protarchaeopteryx een kleinere staart, maar langere armen en grijpende vingers met lange klauwen. De tanden (met een zaagrand zoals snijmessen) is een volgende karaktereigenshap van typische theropoden, maar in tegenstelling tot andere dinosaurussen zijn de eerste 4 paar, 4 maal groter dan de overige tanden. Het meest opvallende aspect van deze dinosaurus is zijn huidbedekking die bestaat uit kleine veren van zo'n 3 centimeter lengte op zijn lichaam en 13 centimeter lange staartveren die hoewel kleiner, erg veel lijken op de staartveren van Archaeopteryx. Veel paleontologen zullen Protarchaeopteryx als een gevederde dinosaurus beschouwen, maar het skelet is nogal door elkaar gehutseld en hoewel zeer onwaarschijnlijk, kunnen de veren van een vogel zijn geweest en alleen bij puur toeval bij Protarchaeopteryx zijn terecht gekomen.
Er was meer bewijs nodig voor het bestaan van gevederde dinosaurussen, en die liet niet lang op zich wachten.

Protarchaeopteryx © J. Arts

Caudipteryx

In 1997 werden 2 specimen van weer een andere dinosaurus gevonden in deze regio: Caudipteryx. Caudipteryx is van dezelfde afmeting als de andere twee species van Liaoning theropoden maar onderscheid zich van de andere 2 door de vrijwel gehele afwezigheid van tanden in de bek, op 4 paar na die in de voorste helft van de bek zitten en vrijwel recht vooruit wijzen. Het lichaam schijnt wat zwaarder gebouwd te zijn dan die van Protarchaeopteryx, de staart is relatief kort (zo'n 1/4 van de lichaamslengte) en de armen zijn ook nogal kort. Goed bewaarde veerafdrukken zijn goed zichtbaar in beide exemplaren en liggen netjes naast elkaar en volgen het skelet goed zodat het zeker te noemen is dat deze veren aan Caudipteryx hebben toebehoort. Het moet een zeer mooi dier zijn geweest om te zien met zijn in een soort waaier eindigende staartveren. Ook zijn armen waren met een rij veren bedekt, hoewel korter als de veren van Archaeopteryx en symetrisch (dus niet geschikt om te vliegen), precies zoals voorspelt dat een gevederde niet vliegende dinosaurus eruit zou moeten zien.

Een geschrokken Caudipteryx schiet weg © J. Arts

Definitief bewijs ?

De meeste paleontologen zullen het er over eens zijn dat de ontdekking van veren op 2 verschillende theropoden het bewijs is voor de dino-vogel theorie. De veren van Caudipteryx en Protarchaeopteryx zijn het meest overtuigende visuele bewijs van deze stelling, maar zeker niet het enige bewijs. In de laatste 20 jaar zijn veel kenmerken die toegeschreven werden aan vogels teruggevonden bij theropoden waaronder de furcula (samengegroeide sleutelbeenderen), half-maanvormig beentje in de pols, een naar achteren wijzende pubis en nog meer wat subtielere karaktereigenschappen. Er blijven echter nog steeds vragen over die op dit moment nog niet of nog niet zeker te beantwoorden zijn. Hoeveel dinosaurussen met veren waren er eigenlijk ? Studies naar de verwantschap van Caudipteryx en Protarchaeopteryx laten zien dat zij erg dicht stonden bij de allereerste vogel Archaeopteryx. Dus als we een voorzichtige houding aannemen kunnen we zeggen dat alleen de meest vogelachtige dinosaurussen veren hadden. Het weinige fossiele bewijs van huidafdrukken lijkt deze stelling te onderschrijven. Huidafdrukken van bijvoorbeeld Carnotaurus laten een 'normale' reptielenhuid zien met scuta, en de onlangs in Argentinie gevonden embryos van sauropoden laten ook een reptielenhuid zien. De chinese fossielen kunnen mogelijk ook antwoord geven op twee andere, maar verwante, vragen:

• Waarom ontstonden veren?
• Wat was de functie van veren?

Bij moderne vogels vervullen veren 3 belangrijke rollen:

1. ze zijn er om te vliegen
2. ze zijn er voor de verwarming
3. ze zijn er om mee te pronken en signalen te geven
4. en ze dienen als stootkussen, bieden bescherming

Voor wat Caudipteryx en Protarchaeopteryx betreft kunnen we stellen dat er te weinig veren, te korte veren en voor vliegen ongeschikte veren waren zodat deze functie van het ontstaan van veren vervalt. Dus wat was de functie van de veren van deze 2 dinosaurussen ? Gezien de positie en afmeting van de armveren en staartveren zullen deze voor versier en display zijn geweest en mogelijk om te sturen in snelle achtervolgingen van prooi. De meest waarschijnlijke functie van de kleinere veren en waarschijnlijk ook de proto-veren van Sinosauropteryx is verwarming. Er is echter een moeilijkheid met dit idee: deze theropoden leefden in een erg warm en vochtig klimaat met het hele jaar door hoge temperaturen. Het is daarom eerder een probleem geweest warmte te verliezen dan om warm te blijven. Het kan zijn dat het verenkleed er meer voor is geweest om koel te blijven door warmte te reflecteren. Bedenk dat een thermosfles om drank warm te houden ook heel goed te gebruiken is om drank koel te houden.

 

Toekomst

De buitengewone fossilisatie van de Liaoning theropoden kan ons helpen om enkele onbegrepen gebieden van de dinosaurusbiologie te begrijpen. De aanwezigheid van 2 kleine eieren bij Sinosauropteryx suggereert dat dinosaurussen net als andere reptielen 2 eileiders hadden en niet zoals bij moderne vogels 1. Dit wijst er dan weer op dat zij net als 'gewone' dinosaurussen veel eieren gelegd hebben om de overlevingskans te vergroten. Verder zijn sommige paleontologen van mening dat het ademhalingsapparaat van Sinosauropteryx hetzelfde is als van levende reptielen zoals krokodillen. Maar tot gedetailleerde studies van deze theropoden geheel zijn afgerond kunnen deze speculaties niet bevestigd worden. Het onderzoek naar deze belangrijke theropoden is pas begonnen en met de mogelijkheid dat uit dit chinese meer nog meer wonderbaarlijks naar boven komt kunnen we stellen dat het onderzoek zeker nog verder zal gaan.

Gebasseerd op een artikel uit Quarterly, het kwartaalblad van The Dinosaur Society UK door David M. Unwin Department of Earth Sciences, University of Bristol.

[description]

Dinosaurussen

 

Materialen

Stempelkaarten: DinosaurussenDinos met lidw

Stempelboekje: DinosaurussenDinosaurussen (met lijnen)

Plaatjes van dinosaurussen 1 en 2

Dino-alfabet Gina stuurde deze dino-bladen: Ik heb ze zelf afgedrukt op stevig papier en met plakplastic beplakt. De letters heb ik uitgeknipt en ook met plastic beplakt, daarna heb ik stukjes velcro op de achterkant van de letters geplakt en in de vierkantjes bij de dino´s. Ik leg de dino-bladen op de tafel en gooi de letters door elkaar en mijn zoontje zoekt de juiste letters bij elkaar. (Ik vond het op een Amerikaanse site).

Van Gina kregen we ook deze dino's en achtergronden om je klas mee te versieren.

 

 

Spelletjes

Domino: Dinodomino 1 (van Kimmy) Dinodomino 2 (van Kimmy)

Van Els kregen we deze dino-opdrachtkaartjes die je natuurlijk op allerlei manieren in je groep kunt gebruiken.

 

Werkbladen

Deze werkbladen gaan over dino's, we kregen ze van Els
Knip dino's uit, plak ze van groot naar klein
Waar staan dino's van groot naar klein
Kleur steeds evenveel rondjes als dino's
Hoeveel dino's tel je
Het cijfer 8
Maak de reeksen af
Zoek de verschillen
Bouw een dino
Puzzel
Splitsen van 20
Verdeel de eitjes
Vul de getallen aan
Leg een teen (knip alle dino's uit en leg het woordje 'een teen')

1. Wat is een Dinosaurus?

Een dinosaurus is een reptiel die miljoenen jaren geleden op de aarde leefden. Ze bestaan nu niet meer, want ze zijn 65 miljoen jaar geleden uitgestorven. Dinosaurussen waren de reptielen die op het land leefden en hun poten stonden recht onder hun lichaam. De vliegende reptielen noemde je pterosaurussen en in het water levende reptielen noemde je plesiosaurussen. Dinosaurussen brachten hun jongen op aarde door eieren te leggen. Die eieren leggen de reptielen van nu nog steeds. De reptieleieren hebben een harde of leerachtige schaal. Dinosaurussen leefden overal op de wereld omdat het vroeger bijna overal dezelfde temperatuur was er was ook nog geen noord- of zuidpool.

In het midden zie je een vleesetende dinosaurus, achteraan zie je een plantenetende dinosaurus en bovenin zie je een pterosaurus (het vliegende reptiel).

Terug naar begin

2. De tijd van de dinosaurussen

Paleozoïcum

Dit tijdperk loopt van 570-245 miljoen jaar geleden. Voor de dinosaurus leefden er amfibieën en insecten zoals b.v. libellen.(libellen leven nu nog)

Mesozoïcum

Dit tijdperk is onderverdeeld in 3 periodes: Het Trias, de Jura en het Krijt.

In deze periodes leefden de dinosaurus. Hieronder leg ik uit wat er in elke periode gebeurde.

Het Trias

Het Trias was tussen 250-200 miljoen jaar geleden. In dit tijdperk verschenen de eerste dinosaurussen en stierven de vroege reptielen uit. De sterkste reptielen overleefden en die ontwikkelden zich tot de eerste dinosaurussen. In deze tijd konden de dinosaurussen zich makkelijk over de wereld verspreiden doordat alle werelddelen nog aan elkaar zaten. Dat werelddeel heette toen Pangea. Grote delen van het land waren ver verwijderd van de zee en waren erg droog en heet. Hierdoor konden planten minder goed groeien. De beplanting bestond voornamelijk uit kleine, stekelige en varenachtige planten.

De Jura

De Jura was tussen 200-135 miljoen jaar geleden. In dit tijdperk kwamen er veel nieuwe soorten dinosaurussen. Pangea begon toen uiteen te vallen in verschillende werelddelen. Ondiepe zeeën verspreidden zich over delen van het land en verdeelde het nog verder. Door de warme winden boven de zee werd het klimaat vochtiger en ontstonden er nieuwe planten. Deze planten waren soorten coniferen, zoals de apeboom, ginkgo's, boomvarens en palmvarens. De meest voorkomende planteneters in de Jura waren de sauropoden. Tijdens de Jura werden de sauropoden steeds groter zoals de 20 meter lange Diplodocus.(de Diplodocus ga ik in hoofdstuk 4 behandelen)

Het krijt

Het krijt was tussen 135-65 miljoen jaar geleden. Hoewel er aan het eind van dit tijdperk enkele nieuwe dinosaurussen ontstonden, stierven in het Krijt veel dinosaurussen uit. Noord-Amerika dreef van Europa vandaan en zeeën verdeelden de werelddelen Noord-Amerika, Eurazië (Europa en Azië) en Afrika. Gedurende het Krijt ontstonden de eerste bloemplanten. Ze waren de eerste planten met felgekleurde bloembladeren en geuren. Ook in het Krijt komen nieuw ontwikkelde soorten pterosaurussen algemeen voor. Ze verspreiden zich over het heel noordelijk halfrond (Dat nog één geheel vormt).

Kenozoïcum

Dit tijdperk was tussen 65-1,64 miljoen jaar geleden. De dinosaurus was uitgestorven en de vogelachtige dieren namen de plaats in van de grote vleeseters. In dit tijdperk is de basis van de zoogdieren begonnen zoals wij ze nu kennen. Doordat de wereld uiteen gevallen is, zijn de dieren zich aan de leefomstandigheden van het klimaat gaan aanpassen. (bijv. dat een kameel in de woestijn waterzakken op zijn rug heeft en dieren die in een waterrijke omgeving leven dat niet nodig hebben omdat er voldoende water is.)

Terug naar begin

3. Planteneters

De dinosaurussen waren onderverdeeld in 2 soorten: de vleeseters en de planteneters. Over de planteneters ga ik het in dit hoofdstuk hebben.

De plantenetende dinosaurus is onder te verdelen in 3 groepen: de langnek dinosaurus, de eendenbek dinosaurus en de gehoornde dinosaurus. Deze 3 groepen zijn door de eeuwen heen door verandering van het klimaat anders gaan eten. De langnek dinosaurussen leefden 175 miljoen jaar geleden en aten veel naalden van dennen en bladeren. De eendenbek dinosaurussen leefde 80 miljoen jaar geleden. Deze dieren aten vooral harde dennenappels en bladeren van struiken. De gehoornde dinosaurussen leefden 70 miljoen jaar geleden. Deze aten harde varens en stugge paardenstaarten. De allergrootste planteneters die ooit op de aarde hebben geleefd waren de langnek dinosaurussen. Deze lange planteneters, de sauropoden, waren wel zo groot als een gebouw van 5 verdiepingen. De kenmerken van deze reuzen zijn dat ze een lange nek en een kleine kop hebben. Ze hadden ook een enorm lange staart die ze als steun gebruikten, zodat ze op hun achterpoten konden staan. Hierdoor konden ze beter de hoogste bladeren eten.

 

 

Deze dinosaurussen hadden vele rijen kiezen om de bladeren te vermalen. Deze kiezen stonden heel dicht tegen elkaar aan. Ze aten ook grote maagstenen (gastrolieten) op om zo de maag te helpen met het vermalen van de bladeren. Planteneters waren een prooi voor de vleesetende dinosaurus. De meeste planteneters verdedigden zich hiertegen met bijvoorbeeld een staart met een knots, een hard schild of sterke stekels bij de nek. Sommige leefden in groepen om elkaar te beschermen

Terug naar begin

4. Diplodocus

De naam Diplodocus betekent: dubbele balk. Hij komt aan die naam doordat zijn staartwervels een V-vormig uitsteeksel hadden aan de onderkant, dit zorgde voor stevigheid als hij rechtop ging staan. De Diplodocus was een planteneter dus een sauropode. De Diplodocus was de langste dinosaurus die ooit heeft geleefd. Hij was wel 26 m lang. Deze dino had een kleine kop in vergelijking met de rest van zijn lichaam in zijn bek had hij maar weinig tanden. Waarschijnlijk had de Diplodocus een slurfachtige bovenlip waarmee hij de bladeren van de takken ritste. Hij had een lange nek en een groot lichaam met een hele lange staart. De lange staart was voor het evenwicht. De diplodocus leefden 175 miljoen jaar geleden. De fossielen zijn gevonden in: de hele wereld behalve Antarctica.

Terug naar begin

5. Triceratops

De naam Triceratops betekent 'driehoornige snuit'. Hij behoorde tot de Ceratopsen. Dit soort had een gepantserd lichaam. Er zijn ook andere van dit soort gevonden. De Triceratops was een planteneter, dus ook een herbivoor. Ze hebben allemaal een verschillend uiterlijk. Niet zozeer de bouw van het lichaam (hoewel ze zeker niet allemaal even groot waren!) maar vooral de kraag en de hoorns. Zo zag de Triceratops er waarschijnlijk uit: Triceratops had een korte kraag en drie hoorns op zijn kop waarvan twee wenkbrauwhoorns. Hij liep op 4 poten. De Triceratops was de langste hij was ongeveer 9 m lang. Hij leefde in het laat Krijt. De fossielen zijn gevonden in Noord-Amerika.

Terug naar begin

6. Vleeseters

Nu ga ik het dan hebben over de vleesetende dinosaurussen. De meeste vleeseters maken hun prooi dood door middel van de nekbeet dan bijten ze de planteneters in hun nek. Sommige jagen op grote prooien en andere op iets kleinere. Sommige jaagden in groepen en andere niet. Deze dinosaurussen hadden het vooral gemunt op de jonge planteneters.

Door goed samen te werken kregen 3 kleine dinosaurussen bijvoorbeeld een grote planteneter dood. Doordat de planteneters zich steeds beter konden verdedigen tegen de vleeseters veranderde de vleeseters ook en kregen nieuwe wapens. Als wapens bedoel ik scherpere tanden en klauwen met scherpe nagels. Een goede vangst zoals een sauropood is soms genoeg voor 3 dagen om van te eten.

De vleeseters hebben veel scherpe en soms ook ruwe tanden (ruwe tanden bijv. van een Tyranosaurus Rex die ik in 8 hoofdstuk verder behandel).

Terug naar begin

7. Gallimimus

De Gallimimus was 4 m lang, 3 m hoog en kon enorm snel rennen wel 60 km per uur. Had een kort en licht lichaam met lange achterpoten. Hij nam hele grote stappen en kon zo de meeste roofdieren ontlopen. Hij leek veel op een struisvogel met zijn lange hals en tandenloze, snavelvormige bek. Maar had geen veren en ook geen vleugels. De staart diende bij het rennen om zich in evenwicht te houden. Hij had verder korte armen met drie klauwen aan elke hand, deze werden gebruikt om aarde weg te schrapen bij het graven naar eieren als voedsel. Meestal aten ze planten, maar ook insecten en zelfs hagedissen. De fossielen zijn gevonden in Mongolië.

Terug naar begin

8. Tyranosaurus Rex

De koning van de dinosaurusen de Tyranosaurus Rex (Nederlandse vertaling: "Tiranhagedis koning"), behoord tot de carnosaurussen. Hij was dus een vleeseter met ongeveer 50 vlijmscherpe tanden en een kop van wel 1 meter lang. Hij was waarschijnlijk lichtgeel met een beetje blauw ertussen door.

Hij had kleine voorpoten in vergelijking met zijn lijf. Door zijn krachtige achterpoten was hij een razend snelle sprinter, de felle rover haalde wel 65 km/u. Hij leefde van vroeg Krijt tot laat Krijt de fossielen zijn over de hele wereld gevonden behalve in Antartica en Australië.

Terug naar begin

9. Allosaurus

De Allosaurus was een vleeseter. Zo zag de allosaurus er waarschijnlijk uit: hij had een soort kleine hoorens boven zijn ogen en zoals veel vleesetende had hij een scheur in zijn wang hij was volgens de weetenschap groen gekleurd en bruingevlekt. Hij leefde van vroeg jura tot laat Krijt. Het was een krachtig roofdier en kon wel een hoogte van 5 meter bereiken en woog tussen de 1 en 2 ton. Zijn vosielen zijn gevonden over de hele wereld behalve in Antartica en Australië. De Allosaurus was waarschijnlijk geen felle jaager. Hij at vermoedelijk de resten van doode dieren of joeg in groepen op reuzachtige planteneters (sauropoden). Hij kon wel 4 dagen zonder vlees en als hij wakker werdt dan gebruikt hij zijn voorpoten om op zijn achterpoten te kunnen gaan staan. Om het dier te dooden beet hij diep in de nek met zijn tanden. Deze waren zo sterk dat ze een heel stuk vlees uit het lijf trokken en hij sliktte het vlees met bot en al door tot hij geen hap meer binnen kon krijgen. Als deze vlijmscherpe tanden versleten waren groeide er weer nieuwe voor in de plaats.

Terug naar begin

10. Het voortplanten

Dinosaurussen zijn repielen en die leggen eieren. Na de paring legde de vrouwtjes dinosaurus eieren. Het uitbroeden van deze eieren ging verschillend. Het ene soort broeden de eieren door op het nest te zitten en de andere soort begroef ze in een kuil en liet ze daar achter. Door de ontdekking van een dinosaurusnest in de V.S. zijn we veel te weten gekomen over hoe de dinosaurussen hun nest maakten en hoeveel eieren ze legde. Dit nest is waarschijnlijk 75 miljoen jaar oud. Een nest kon wel een doorsnee van 3 m hebben en was wel 1,5 m hoog.

Terug naar begin

Hier rechtsboven zie je een dinosaurusnest met eieren die uitkomen.

11.Het uitsterven

De dinosaurussen zijn al heel lang uitgestorven, 65 miljoen jaar geleden. Er zijn meerdere theorieën voor het uitsterven van de dinosaurussen. Ik ga 1 beschrijven. De theorie is dat er een enorme asterioïde uit het helal viel en op de aardbodem terecht kwam. Hierdoor kwamen er aardbevingen, vloetgolven en een stofwolk vrij die al het zonlicht tegenhield. De inslag van de asterioïde was 200 km doorsnee. De asterioïde is in zuid-Amerika in Mexico ingeslagen. Doordat het stof het licht tegenhield veranderde het klimaat en het werd kouder op aarde. Veel planten stierven uit en daardoor konden de plantenetende dinosaurussen geen voedsel meer vinden en gingen dood. Doordat de planteneters uitstierven konden de vleesetende geen voedsel meer vinden.

Er zijn maar weinig dieren die dit hebben overleefd. De dieren die het hebben overleefd zijn de meeste ambfibiën, reptielen, insecten en zoogdieren.

Terug naar begin

12. De opgravingen

Fossielen zijn als enige wat is overgebleven van de dinosaurussen. Fossielen zijn overblijfselen van een dier of mens dat dood is zoals, botten, tanden en klauwen. Door de fossielen konden we erachter komen wat voor dinosaurussen er hebben geleefd. Fossielen ontstaan doordat een levend wezen dood gaat en wordt begraven in modder, water of in het zand. Daarna komen er allerlei lagen grond op het dinosaurus skelet. Toen modder of zand in steen veranderde werden de botten fossielen. Dit noemen we fossilisatie of verstening. De steen waar de fossielen in zitten slijt weg door wind en regen hierdoor komt het fossiel naar boven. De mensen die de fossielen opgraven heten pantheologen. Deze mensen brengen de versteende botten naar een laboratorium voor onderzoek. In het laboratorium maken ze de botten schoon en proberen ze van de botten weer een dinosaurus skelet te maken. De ontbrekende botten worden van plastic gemaakt. Deze skeleten worden dan tentoongesteld zodat iedereen ze kan bezichtigen.

 

Typ hier je Artikel!