[content]Naast de exploitatierechten heeft de fotograaf nog andere auteursrechtelijke aanspraken op de door hem gemaakte foto: de zogeheten morele rechten, ook wel persoonlijkheidsrechten, zedelijke rechten of 'droit moral' genoemd. De morele rechten houden verband met persoonlijke relatie tussen de maker en zijn werk, de fotograaf ziet het werk ook buiten de ekonomische waarde om als zijn eigen werk. Kunstwerken zoals foto's, schilderijen, teksten en muziek dienen, naast de weerspiegeling van de ecenomische waarde en een vorm van tastbaar bezit, met name gezien te worden als een weerspiegeling van de persoonlijkheid van de kunstenaar. De exploitatierechten beschermen het eerste economische gezichtspunt. De morele rechten beschermen de integriteit en onschendbaarheid van zowel maker als werk. De morele rechten hebben net als de exploitatierechten een expliciete wettelijke grondslag (art. 25 Aw). Ook de morele rechten maken onderdeel uit van de universele verklaring van de rechten van de mens. Ze vertegenwoordigen de bijdrage van de maker aan het culturele en intellectuele erfgoed van de mensheid.
MorelerechtenmoreleNB: moeten niet verward worden met en ethische kwesties, die elders aan de orde komen.
morelerechtenDe zijn:
Het recht op naamsvermelding
vanvan Het recht verzet tegen aanpassingen of aantastingen je foto.
Uitgebreide informatie over het recht op naamsvermelding. De verschillende morele rechten.vanvanmorelerechtenArt. 25 de auteurswet geeft de volgende opsomming :
Het recht op naamsvermelding, ook identificatierecht genoemd:
vaneen Het recht om als maker foto genoemd te worden.
vanvaneeneenvanfotograafeenvaneenvanfotograaf Het recht verzet tegen de openbaarmaking foto onder andere naam dan die de dan wel tegen wijziging in de benaming foto of aanduiding de .
vanvaneen Het recht verzet tegen wijziging foto:
fotograafeeneen Het recht om door de noodzakelijk geachte wijzigingen aan te brengen in foto en eventueel zelfs foto uit de openbaarheid terug te nemen.
vanvaneen Het recht verzet tegen elke misvorming, verminking of andere aantasting foto ook integriteitsrecht genoemd.
Verschil met exploitatierechten.
morelerechtenvanDe verschillen in belangrijke mate de exploitatierechten.
vanmorelerechtenfotograafmorelerechtenvanfotograafvanmorelerechtenmorelerechteneenvanfotograafeenmorelerechtenvan Ze zijn niet overdraagbaar. De persoonlijke aard de maakt dat ze niet overdraagbaar zijn, zelfs wanneer de exploitatierechten wel zijn overgedragen. Dat betekent dat alleen de deze kan uitoefenen of er afstand kan doen. Niemand anders dan de of zijn erfgenamen kunnen aanspraak maken op het beschermingsregime deze met betrekking tot de gemaakte foto's. In de situatie dat de exploitatierechten zijn overgedragen zijn de zelfs beperking de exploitatierechten. Als de zijn exploitatiebevoegdheden en daarmee zijn zeggenschap over de foto's heeft overgedragen aan ander kan hij, wanneer het niet onredelijk is en als het echt nodig is, zijn gebruiken om bepaalde vormen omgang met zijn foto te verhinderen.
vanvanvanmorelerechtenvaneeneen Het waarborgen de integriteit de persoon en het werk is niet direkt economisch te vertalen, maar de uitoefening in geval schending, kan wel resulteren in recht op schadevergoeding.
vanfotograafmorelerechtenfotograafvanmorelerechtenvanfotograaf Bij het overlijden de gaan de niet zonder meer over op de erfgenamen: de moet iemand anders uitdrukkelijk bij testament of bij codicil aanwijzen. Wel is net als bij de exploitatierechten de uitoefening de in tijd begrensd: ze vervallen 70 jaar na het overlijden de .
vanmorelerechtenmorelerechteneeneeneenfotograaf Het derde lid art.2 Aw bepaalt dat de niet vatbaar zijn voor beslag. Daarmee vallen zowel de exploitatie- als de buiten eventueel faillissement: de beslissingsbevoegdheid om foto wel of niet en op bepaalde manier te publiceren blijft bij de auteursrechthebbende of .
Voorbeeld:
Eenfotograafvaneeneenvanfotograaffotograaffotograaffotograaf maakt foto's in opdracht reclamebureau voor grote bierbrouwerij. Deze wijzigt de foto's qua formaat en kleurstelling zodat zij 'het beeld' beter vinden passen in de landelijke campagne. Zij besluiten hiertoe zonder dat inmenging het reclamebureau en de plaatsheeft. Het reclamebureau meldt dit aan de en vertelt daarbij dat zij de relatie met de klant niet op het spel wil zetten. De ziet vervolgens de drukproeven. Zijn werk is zodanig gewijzigd dat hij daar niet achter kan staan. Met ander woorden hij vindt dat zijn integriteit als is geschaad.
fotograafvanmorelerechteneenIn principe kan de publicatie tegen houden op grond zijn . Hij kan ook voorstellen aan het reclamebureau dat hij publicatie niet tegen wil houden omdat dat de relatie met de klant zal schaden en hij dat niet wil. Daarvoor stelt hij voor dat het reclamebureau hem extra vergoeding betaalt voor de geleden schade.
Het recht op naamsvermelding/identificatierecht
Eenfotograaf voor de belangrijk persoonlijkheidsrecht is het recht op naamsvermelding. Opgemerkt moet worden dat in de auteurswet het recht op naamsvermelding niet zo expliciet is geformuleerd. Art. 25 Aw omschrijft namelijk het recht op naamsvermelding als het recht zich te verzetten tegen publicatie zonder naamsvermelding, tenzij dit verzet in strijd is met de redelijkheid.
eeneeneenfotograafvanvanfotograafOp elke afdruk of dia hoort daarom naam en adres en zo mogelijk vermelding dat het auteursrecht bij de berust plus de mededeling dat de foto zonder toestemming niet mag worden gebruikt. In de digitale omgeving biedt de standaard IPTC bestandsinformatie ruimte voor deze extra informatie. Op deze manier zal de handhaving het auteursrecht de vergemakkelijkt worden.
Uitgebreide informatie over het recht op naamsvermelding.
Het recht van verzet tegen wijziging van een foto. fotograafvaneenvanDe kan zich verzetten tegen elke wijziging foto, tenzij deze wijziging zodanige aard is dat het verzet onredelijk is. Onder wijzigingen worden niet alleen veranderingen, maar ook aanvullingen en toevoegingen verstaan.
Het recht om als fotograaf noodzakelijke wijzigingen aan te brengen in een foto of zelfs een foto terug te nemen uit de openbaarheid.
fotograafvanEenvaneenvaneenDe heeft de bevoegdheid om na overdracht zijn exploitatierechten alsnog bepaalde wijzigingen in de foto aan te brengen. Dit persoonlijkheidsrecht wordt ook wel 'recht tot inkeer' genoemd. dergelijke wijziging 'achteraf' is alleen toegestaan wanneer de regels het maatschappelijk verkeer en de goede trouw zich daar niet tegen verzetten. De redelijkheid en billijkheid spelen doorslaggevende rol bij de beoordeling beroep op dit recht.
Het recht op de integriteit van de foto.
fotograafvaneenvanfotograafvanfotograafvanvanmorelerechtenfotograafVaneenvaneenvanvaneeneeneenvaneenvanDe heeft altijd het recht om zich te verzetten tegen misvorming, verminking of andere aantasting door hem gemaakte foto, in het geval nadeel wordt toegebracht aan de eer en goede naam de of aan zijn waarde in de hoedanigheid . Bijvoorbeeld het snijden in foto's. Dit integriteitsrecht raakt de kern de gedachtegang achter het bestaan de : zowel foto als dienen gerespecteerd te worden. dergelijke misvorming, verminking of andere aantasting foto is niet alleen sprake indien in de foto iets veranderd is: ook de context waarin de publikatie plaatsvindt kan belang zijn. Te denken valt aan de plaatsing foto in tijdschrift met kwetsend of onjuist bijschrift. De context in de vorm het bewuste artikel zorgt in dat geval voor aantasting de foto.
Afstand doen van morele rechten.
morelerechtenfotograaffotograafvanmorelerechtenfotograafmorelerechtenvanmorelerechtenfotograafvanmorelerechtenDe zijn niet overdraagbaar: ze kunnen alleen uitgeoefend worden door de of, indien uitdrukkelijk aangewezen bij testament of codicil, zijn erfgenamen. De kan wel afstand doen zijn . In dat geval heeft de zich tegenover de gebruiker verbonden geen beroep te zullen doen op de . De auteurswet beperkt echter dit afstand doen , waardoor de slechts afstand kan doen de volgende :
Het recht op naamsvermelding.
een Het verzetsrecht tegen wijzigingen in foto.
vanvanmorelerechtenvanvanfotograafvanfotograafvaneeneenDe achtergrond het afstand kunnen doen deze is de behoefte de gebruiker de foto's aan enige vrijheid bij het gebruik zonder dat de zich daartegen kan verzetten. Het verzetsrecht de tegen misvorming, verminking of aantasting foto alsmede het 'recht tot inkeer' zal bij dergelijke afstand echter onverkort blijven bestaan.
vaneenvaneenvaneenfotograafVoor het doen afstand moet overeenkomst worden gemaakt. Het is verstandig zo'n verklaring afstand schriftelijk vast te leggen, maar mondeling afstand doen is wel mogelijk. Vaak zal dit afstand doen onderdeel zijn veel meer omvattend contract dat de met de klant sluit.
eenfotograafvanmorelerechteneenvanvanfotograafvanfotograafeenvaneenfotograafeeneenfotograafeenvaneenfotograafvaneenvanmorelerechtenvaneenvanvanfotograaffotograafeeneenvanfotograafeeneeneenVoor is het in de regel niet verstandig om zomaar afstand te doen zijn . Dat vereist namelijk erg grote mate vertrouwen de in de klant, terwijl er kennelijk niet zoveel vertrouwen is de klant in de . Waarom zou klant verwachten dat hij zijn recht opgeeft om zijn naam bij zijn werk genoemd te zien, of het onder andere naam te zien verschijnen? Waarom zou zover gaande wijziging zijn werk toestaan dat het wellicht als verminking is aan te merken en daardoor zelfs nadeel kan hebben voor zijn reputatie? Iedere die door middel verklaring afstand doet zijn zal eerst de formulering ervan uitgebreid moeten bestuderen, met name wat betreft de mate afstand. De omschrijving dient helder en nauwkeurig te zijn om te voorkomen dat er onduidelijkheid kan ontstaan over de betekenis ervan: ziet de afstand nu op al zijn foto's in het algemeen, of juist op bepaalde foto, of wellicht op alle toekomstige foto's? In het geval afstand het recht op naamsvermelding is het aan te bevelen om als toe te stemmen dat recht in dat bepaalde geval niet te doen gelden. Dit is o.a. gebruikelijk in de filmindustrie. Om te voorkomen dat de contract gepresenteerd krijgt waarin ongewenste verklaring afstand gevraagd wordt, is het beter zulke voorwaarden met de klant vooraf te bespreken en is het voor de ook beter de overeengekomen voorwaarden in het contract op te nemen. Bijvoorbeeld wanneer reclamemaker foto wenst te bewerken om bepaald effect te creëren.
vanmorelerechteneenvanrechtenvanmorelerechtenvanvanmorelerechtenmorelerechteneenmorelerechtenvanmorelerechtenrechtenAangezien het afdwingen via de rechter kostbaar en moeizaam proces kan zijn, is het voor de fotografen des te belangrijker om niet zomaar (sterker: helemaal geen) afstand te doen deze fundamentele . Fotografen moeten het belang hun op de foto's niet onderschatten: los de economische waarde en aspecten beroepsethiek vormen de voor de fotografen het grote vangnet om te verregaande ingrepen in het werk tegen te gaan. De hebben dan ook voor de fotografen praktisch nut. Daarnaast hebben de verschillende (collectieve) belangenbehartigers en andere groeperingen jarenlang hard gestreden om deze opgenomen te zien worden in onze auteurswet en zullen blijven strijden tegen het afstand doen deze . Het zou erg zonde zijn als fotografen niet evenzoveel waarde hechtten aan deze , waar zo hard voor gestreden is.
Slotbeschouwing morele rechten
vanvanvaneeneeneeneenfotograafvanvanrechtenvanmorelerechtenmorelerechtenvanvanrechtenmorelerechteneenvanZo op het eerste gezicht lijkt de waarde auteursrechtelijk beschermde werken in het algemeen slechts afgeleid te worden de exploitatiemogelijkheden de betreffende werken en de daaruit voortvloeiende marktwaarde. Te denken valt aan die gevallen waarin jonge artiesten of muzikanten reeds gebonden zijn aan wurgcontracten voordat ze goed en wel begonnen zijn met creëren, of kunstenaars wiens werken doorverkocht worden op de kunstmarkt, terwijl ze er bij de eerste verkoop aan galerie karig bedrag voor hebben ontvangen. Natuurlijk zijn dit extreme voorbeelden, maar wereld die aan de ene kant veel waarde hecht aan creaties en aan de andere kant de maker over het hoofd ziet, is geen gemakkelijke omgeving voor om het hoofd financieel boven water te houden. De continentaal-Europese opvatting 'droit d'auteur' mag dan niet perfect zijn, het evenwicht wordt er enigszins wel door hersteld. De Europese fotografen zijn zich meer bewust hun en zijn bovenal bereid deze punten naar voren te brengen in de onderhandelingen die direct betrekking hebben op hun creativiteit. Het is deze directe betrokkenheid en het begrip zowel exploitatie- als die aangemoedigd moeten worden door zowel leerling-fotografen als hun docenten en praktiserende fotografen. Over de aspecten omtrent het zogeheten integriteitsrecht, de naamsvermelding, digitale bewerking en moderne kunstvormen, zal nog veel gesproken en gedebatteerd moeten worden. Dienen de uitgebreid en versterkt te worden, om bijvoorbeeld vernietiging werken te voorkomen, dan wel om ervan verzekerd te zijn dat er geen afstand die gedaan kan worden? Kunnen nieuwe rol krijgen in de digitale wereld of moeten ze opgegeven worden? Deze vragen zullen besproken moeten worden dáár waar ze het meest belangrijk zijn, namelijk in de wereld de uitvoerende fotografen zelf: derhalve niet alleen door professionele instanties en juridische adviseurs. Met name studenten dienen aangemoedigd te worden deze zaken nu te bespreken en te helpen de wetgeving te vormen welke in de toekomst nodig zal zijn.
vanmorelerechteneenvanfotograafeenvaneenvanmorelefotograafvanvanmorelerechtenmorelevanmorelerechtenmorelerechtenvanvanrechtenIn de fotografische beroepspraktijk komt het helaas nog te vaak voor dat fotografen afstand doen hun , en dan met name het recht op naamsvermelding. Bij de 'onderhandelingen' over opdracht lijkt het welhaast vanzelfsprekend dat de naam de niet wordt gepubliceerd, sterker nog het is zowat voorwaarde voor het krijgen de opdracht. Toch zouden de fotografen zich in zo'n geval wat principieler moeten opstellen en onderhandelingspunt moeten maken het recht: of de geeft bij het accepteren de opdracht expliciet aan afstand te doen je , of hij behoudt het recht expliciet voor, ook bij de uitvoering deze opdracht dus. Fotografen worden aangemoedigd hun te gebruiken, de andere beeldende kunstenaars te respecteren en het belang en de relevantie deze voor creativiteit en integriteit te proberen te begrijpen.
